• Tavas'ın Genel Tarihi
• 1908 Tarihli Vilayet Yıllığına Göre Tavas
• 1898 Yıllarında Tavas
• Yakın Tarihimizde Tavas
• Tavas Adının Tarihi

Tavas tarihi bakımdan eski ve önemli yerleşim yerlerinden biridir.1883 Yılında Denizli Sancağına bağlı İlçe olmuş ve 1890 Yılında da Belediye kurulmuştur. Yörede insan yaşamı M.Ö 5000 yıllarına kadar dayanmaktadır. Tavas tarihi süreç içinde Yunan, Roma ,Selçuklu ve Osmanlı imparatorluğunun sınırları içinde kalmıştır. İlçemize bağlı bazı köy ve kasabalarda Yunan, Roma ve Bizans devrine ait tarihi eserlere rastlanmaktadır

Medet köyünde mevcut höyüğün tarihsel değeri vardır.Birkaç medeniyet kalıntısının üst üste toprak altında gömülü olduğundan köyün tamamı 1. derecede sit alanı olarak koruma altına alınmış durumdadır. Bu köyümüz Yunan ve Roma medeniyetlerinde Heraclies olarak tanındığı, bazı kaynaklarda ise Apolonia, Salbac olarak tanındığı bildirilmektedir. M.Ö. 1. yüzyıla ait bronz paraların bir yüzünde Zeus ve Apollon tanrılarının başları, diğer yüzlerinde ise Amazon, Kartal ve Lir çalgısı resimleri görülmektedir. Bunların İmparator Adrianius ve Antanius devirlerine ait olduğu anlaşılmaktadır.

Yorga köyünde de tarihi yönden Roma devri kalıntıları görülmektedir. Romalılar zamanında Barza diye tanınan kentin bu günkü Yorga köyünün 2 km. kuzeyindeki Bozdağ eteğinde kurulduğu sanılmaktadır.

Vakıf köyünde de Roma ve Bizans devrine ait tarihi kalıntılar görülmektedir. MÖ.1.yüzyıla ait olduğu sanılan buluntu paralarda Artemis'in baş resmi bulunmaktadır. Eskiden büyük bir yerleşim yeri olan Vakıf Köyü Haraclies ismi ile tanınmaktadır. Bu yörede Romalılardan kalan 3 m. genişliğinde 12 km. uzunluğunda toprak altında su kanallarının mevcut olduğu ve bu kanalların Vakıf köyündeki Antik Kente su getirilmek için kullanıldığı anlaşılmaktadır. 2002 yılında Denizli Valiliğinin destekleri ile kazı çalışmaları başlatılmış ve Antik Tiyatro ortaya çıkarılmıştır.

Kızılcabölük Kasabasının 5 Km. kuzeyindeki tarihi su kanallarının Vakıf köyündeki eski antik kentle bağlantılı olduğu sanılmaktadır. Bu sulama kanallarının olduğu yerde tarihi kalıntılarda mevcuttur.

Kızılca Kasabasında da Sebastapolis olarak bilinen eski Yunan devrine ait antik kent ve höyük bulunmaktadır.

İlçemizdeki yerleşimin Romalılardan da eski olduğu sanılmaktadır. Ege denizine ulaşan Anadolu'nun güney batısında kurulan Karya (Karia) medeniyeti ile Lidya medeniyetlerini ayıran kuzey sınırı Babadağ (Katmos) olması bu görüşü doğrulamaktadır.

İlçemiz çevresine Türklerin yerleşmesi MS.l2.yüzyıllara rastlamaktadır. Kesin olmamakla birlikte 1071 Malazgirt savaşından sonra 1280-1290 yılları civarında Türklerin bölgemize geldikleri sanılmaktadır.

Genellikle gelenlerin Türkmenler olduğu, Selçukluların zayıflayıp yıkılması ile l300'lü yıllarda Tavas Beyliğinin kurulduğu ve o zamanki Tavas Beyliğini İlyas Beyin yönettiği ve Mevlevi tarikatına girdikleri belirtilmektedir.

Tavas Beyliği Germiyan, Aydın, Hamit ve Menteşe oğulları Beyliği arasında tampon bir bölge olarak kurulmuştur. Denizli'nin Germiyan oğullarına geçişi ile Tavas Beyliği l365 tarihinde Menteşe Beyliğine bağlanmıştır. Beylik önceleri Horasanlı köyünde sonra da Hırka köyünde yerleşmiştir.

Cumhuriyet tarihinde İlçemiz düşman istilası görmemiştir. Milli mücadeleye Milis kuvveti olarak köpekçi Nuri Efe, Gandak Süleyman Efe, Harmandalı oğlu Mustafa Efe, Kocaman oğlu Emin Efe, Tahir ve Ahmet Çavuş Efeler katılmışlardır.

Bilgi eklemek için buraya tıklayın

Tavas'ta Türk dönemi atalarımızın burada yerleşmeye başladıkları 1250 yıllarına kadar gitmektedir. Anadolu Selçuklu döneminde Tavas ve civarı sınır bölgesiydi. Beylikler devrinde menteşe beyliği'ne bağlanmıştı. Osmanlı döneminde kaza merkezi olarak teşkilatlanmış 1884 de Denizli'nin sancak olmasıyla buraya bağlanmıştır. 1908 tarihli vilayet yıllığında verilen bilgilere göre Tavas; Kaletavas nahiyesiyle beraber 67 köyü, 2629 km2lik alanı, 54.950 kişilik nüfusu ile Denizli Sancağı'nın en büyük kazası durumundadır. Bu yıllıkta Tavas merkezi ile ilgili olarak; merkez kaza, 4079 zu erkek, 4.029 zu kadın olmak üzere 8.118 nüfus ve bir hükümet konağı, bir redif debboyu, 3 cephanelik, 33 cami-i şerif, 1 mektep-i rüştiye yi, 2 mektep-i iptidaiye yi, 3 medrese yi, 1811 haneyi, 118 dükkanı, 1 hamamı, 4 hanı olan Yarengüme kasabasıdır.

Bilgi eklemek için buraya tıklayın

1898 de Tavas kazasının toplam 71 köyü vardır. Sadece Yarengüme Kasabasına (bugünkü Tavas) bağlı köy sayısı ise 52 dir.

1989 de Tavas Kazasının toplam nüfusu 43.500 dür. Bu rakam Tavas Kazasının Denizli'nin nüfus ca en yoğun olduğunu ortaya koyuyor.

Yarengüme Kasabasının 1989 de nüfusu 7.309 dur. O yıllarada kilometre kareye 20 kişi düşmektedir. Aynı yılda kayıtlara bakılırsa 111 Rum yaşamaktadır.

Yarengüme Kasabası'nda 1898 de salı ve cuma günleri olmak üzere haftanın iki günü pazar kurulmuştur. Günümüzde hala devam etmektedir.

1898 de Tavas'ta 1330 hane, 115 dükkan, 3 han, 1 hamam vardır. Yine kayıtlara göre aynı yılda 1800 beygir, 350 katır, 5500 deve vardır. Ayrıca ilkokul seviyesinde eğitim veren 1 okulu (rüştiye) vardır.

Bilgi eklemek için buraya tıklayın

Tavas, 1883 yılında Denizli Sancağına bağlanmıştır. Eski adı "YARENGÜME" dir. Tavas 1890 yılında belediyelik olmuştur. Tavas adını "Tavas Beyliği"nden almıştır. 13. yüzyılda Germiyanoğlu Ali bey tarafından yönetilen Ladik-İnanç Beyliği'nin Denizli'deki egemenliği sırasında bu beyliğe bağlı bir uç beyi vardır. Bunun adı "Tavas Beyliği" idi. O zaman bu beyliğin dört kalesi, 600 köyü, 10.000.000 askeri olduğu belirtilmektedir. Beylik Tavaslıoğulları tarafından yönetilmektedir. Tavas adı buradan gelmektedir.

Yüzölçümü 1691 m2 dir. Denizden yüksekliği 950 metredir. İl merkezine 44 km uzaklıktadır. Nüfus yoğunluğu %39 dur. İlçe nüfusunun il nüfusu içindeki payı % 9 dur.

Komşu ilçeleri, doğusunda Acıpayam, güneyinde Kale, kuzeyinde Merkez İlçe, batısında Aydın'nın Karacasu ilçeleri bulunur.

Bilgi eklemek için buraya tıklayın

Tavas merkez ve bağlı yerleşim yerleri adlarının kaynağı konusunda çeşitli rivayetler mevcuttur. Evliya Çelebi'nin ilçeye geldiği, seyahat namasinin 9. cildindeki"Menteşe Sancağı'nı" iyice dolaşıp temaşa ettim. Osmanlı ülkesinde böyle verimli sancak yoktur. Kazaları mamur, köyleri sıktır. Kazaları şunlardır: Evvala taht kavgası Muğla,Ula,yereksiyi,Gereme,Karaova,Çıravala,Yenikarabağlar,Milas, Mandalyat,Mazin, Bozöyük,Müsevli, "DAVAZ", Geremez,üzümlü, Avredos,Döver,Eşen,Mekri, Purnaz... şeklindeki ifadelerinden anlaşılmaktadır.

İlçenin ilk adı"YARENGÜME"dir. Selçuklular döneminde yöreye gelen ilk türk boyları bu yerin ormanlık ve avlanmaya elverişli olmasından birbirlerini seven ve sayan arkadaşların avlandıkları yer anlamına gelen "YARENGÜME" adını vermişlerdir. Yaren sözcüğü Türkçemizde arkadaş, dost ve can yoldaşı, güme sözcüğü de avcılar tarafındna keklik, ördek gibi kuşların avlanması için tertiplenen tuzak yeri anlamındadır. İlçe kurulmadan evvel yerinin çok ağaçlık sulak olduğu ve bol miktarda av hayvanının bulunduğu rivayet edilmektedir. İlçe olmadan evvel idari merkezi şimdiki Hırka köyüdür. Hırka halkı veya diğer yerleşim birimlerindeki halk ve avcıları "Haydi yarenler Güme Avına Gidelim" diye gelip bu bölgede avlanırlarmış.Daha sonraları yerleşime açılmasıyla bu adla anılmıştır. Tavas (DAVAZ) adının verilmesiyle ilgili olarak çeşitli rivayetler vardır. Evliya Çelebi'ye göre Menteşe bey oğullarından Mirza bey ferhederken Kale'de adem az buyurmuşlar. Bu sözden galat olarak Türkler arasında Davaz olmuştur. Türklerin (Oğuzların) Orta Asya'dan göçleri sırsında Horasa'nın Toy kasabasından gelenler Tavas'ın bugünkü horasanlı köyüne (Merkepli köy) yerleşmişlerdir. Bunlara Tos'dan geldikleri için Toslular denilmiştir. Toslular deyimi zaman içinde ses değişimine uğrayarak Tavaslılar şekline dönüştüğü Tavas isminin ikinci varsayımıdır. Diğer bir söylentiye göre Romalılar zamanında Kale'de kurulan "Tubea" (Tebae) krallığının "Devuyas"(Dövünyas" adındaki kralın ismine atfen bu yöreye bu ad verilmiştir. Zaman içerisinde ve yöresel şive özellikleriyle bu sözcük sonraları Davaz şeklinde söylenir olmuştur. Ancak "Z" sesinin türeme hadisesi anlaşılamamaktadır. "Tavas" adının "Tav=Dağ,Tepe) kelimesi ile ilgisi olduğu düşünülebilir. 19. yüzyıl sonlarındaki Aydın vilayeti salnamelerinden çıkan neticeye göre kazanın adının "Taba" veya "Tabac" dan gelmesi ihtimali üzerinde durulur.Aynı salnamelerde Tavas kaza adı olarak zikredilirken kaza merkezi olarak "Yarengüme" denilir. Yine 20.yüzyıl başlarında salname_i vilayeti Aydın'da Tavas namıdiğer Yarengüme'nin eski isminin "Taba" olduğu rivayeti mevcuttur. Bir rivayete görede büyük İskender Asya seferine çıktığında bugünkü yerleşim merkezinde mola vermiş, bu mola sırasında askerler arasında meçhul bir sari hastalık türemiş ve pek çok ordu mensubu ölmüş. Bunun üzerine İskender askerlerini acale toplamış ve buraları göstererek kendi dillerinde lanet olsun manasına gelen "Tavas" diyerek hızla bu bölgeden ayrılmış.Ayrıca Tavas isminin Anadolu'da başka bazı yerleşim birimlerinde de tarih içinde kullanıldığı görülmektedir. Solakzade tarihinde sultan 1.Murat'ın Rumeli fetihlerinden bahsedilirken Niğbolu ve Tavas'lı şehirlerinin fethinden bahsedilmektedir. Yine Bozok,Maraş,Malatya sancakları hususunda bilgiler verilirken "Davas,Davaslı cemati"' nden bahsedildiği görülmektedir. Ayrıca Saruhan ve menteşe sancaklarına bağlı "Tavas, Tavaslı" cemaatinden bahsedilmektedir.